Nüfus:
1900.813 (2000)
İstanbul’un, sur dışındaki en eski semtlerinden biridir. İstanbul Boğazı’nın Rumeli yakasında, Tophane ile Ortaköy’ün
arasındadır. Batı’da Şişli, güneyde Beyoğlu, kuzeyde Sarıyer ile komşudur.
1930 yılına kadar Beyoğlu’na bağlı bir nahiye olan Beşiktaş’ın yüzölçümü
11.000 kilometrekaredir.
Beşiktaş'ın eski ve yeni sâkinleri arasında yaygın
olan ve yazılı kaynaklara da geçmiş bulunan teze göre
Beşiktaş adının aslı Beştaş'dır. Bu da Barbaros
Hayreddin Paşa'nın gemilerini bağlamak için kıyıya
diktirdiği beş taş sütundan gelir. Beştaş adı
zamanla Beşiktaş'a dönüşmüştür. Beşiktaş ilçesi,
23
mahalleden oluşmaktadır. Bu mahalleler, Abbasağa, Akatlar, Arnavutköy, Balmumcu, Bebek, Cihannüma, Dikilitaş, Etiler,
Gayrettepe, Konaklar, Kuruçeşme, Kültür, Levazım, Levent,
Mecidiye, Ortaköy, Muradiye, Nispetiye, Sinanpaşa, Türkali,
Ulus, Vişnezade ve Yıldız
mahalleleridir.
Beşiktaş, Bizans döneminde Boğaziçi kıyılarındaki en belli başlı yerleşim merkeziydi.
Bizans döneminde (4. yy-15. yy) günümüzün Beşiktaş'ının
kıyıları şu üç önemli yapıyla tanınırdı:
"Auaplus"ta (akıntıya karşı) buluııan
Ayios Mihael Kilisesi, imparatorların yazlık ikametgâhı
olan Ayios Mamas'ı saray kompleksi ve Fokas Manastırı.
Bunları dan Ayios Mihael Kilisesi Konstantinopoilis'in
kurucusu olan I. Constantinus (305-337) döneminde inşa
edilmişti ve Hıristiyan hacıların ziyaret ettiği çok
ünlü bir hac merkeziydi.
Beşiktaş bir yerleşim yeri kimliğini Osmanlı döneminde
kazanmıştır. Bizans dönemi boyunca Boğaziçi özellikle
Karadeniz'den gelen yağmacıların akınlarına uğramış,
bunların yarattığı tahribat ve saldıkları korku
surdışı yerleşmelerin gelişmesini engellemiştir.
Beşiktaş'ın Osmanlı döneminde bir yerleşim yeri
kimliği kazanması Karadeniz'in geniş ölçüde Osmanlı
Devleti'nin denetimi altına girmesi sâyesinde olmuştur.
Özellikle Kaptan-ı
Derya Barbaros Hayreddin Paşa’nın ilgisi dolayısıyla bilhassa denizcilik açısından büyük önem kazanmıştır. Barbaros
Hayreddin, İstanbul’da olduğu zamanlarda Beşiktaş’ta bir yalıda ikamet etmiş, burada bir cami, bir medrese bir de sübyan
mektebi inşa ettirmiştir. Barbaros, vefatından sonra buraya defnedilmiştir.
Beşiktaş'ın Tarihi Semtleri:
Arnavutköy: Bebek'le Kuruçeşme arasında yer alır.
İlkçağda adı Hestai idi. Bizans döneminde Promotu
ve Anaplus olarak da bilinirdi. Boğaziçi'ndeki önemli
ibadet yerlerinden biri olan Ayios Mihael Kilisesi
buradaydı. Konstantinos tarafından yaptırıldığı söylenen
bu kilisede Başmelek Mihael'in mozaik bir ikonası
saklanıyordu. Arnavutköy adını hangi nedenle ve ne
zaman aldığı kesinlikle bilinmemektedir. Bir rivayete
göre, II. Mehmed (Fatih) Arnavutluk'a egemen olmasından
sonra yöreden getirilen Arnavutları bu semte yerleştirmiştir.
Aşiyan: Bebek ile Rumelihisarı arasında, bugün
aynı isimle anılan mezarlık sırtlarında bulunan
semt. Sahilden denizin içine uzanan dil, Boğaz'ı çok
daralttığı için buraya Yunanca Lomekopi, Türkçe
olarak da Boğazkesen denilmişti. Semt bugünkü adını
şair Tevfik Fikret'in bu mahalledeki evinden almaktadır.
Farsça bir sözcük olan "âşiyan"ın anlamı
"kuş yuvası"dır.
Balmumcu: Barbaros Bulvarı üzerinde Yıldız'la
Zincirlikuyu kavşağı arasında kurulu mahalle. Bugünkü
Balmumcu Mahallesi'nin bulunduğu yerde II. Mahmud döneminde
(1808-1839) aynı adla anılan bir çiftlik bulunuyordu.
Balmumcu Kasrı denilen köşk daha sonra Abdülaziz döneminde
yapılmıştı.
Bebek: Osmanlı döneminde Bebek'e ve Bebek adının
kökenine ait ilk bilgiler İstanbul'un fethinin hemen
öncesine gider. II. Mehmed'in (Fatih) Rumeli Hisarı'nın
yapımı ve kuşatma sırasında asayişi sağlamak üzere
buraya Bebek Çelebi adlı veya lakaplı bir bölükbaşı
tayin ettiğini; Bebek Çelebi'nin semtte bir köşk ve
bir bahçe kurduğunu, ölümünden sonra semtin onun adıyla
anıldığını yazmaktadır. 18. yy sonundan 19. yy
ortalarına kadar olan dönemi kapsayan Bostancıbaşı
Defterleri'nden, Arnavutköy iskelesinden Rumelihisarı'na
uzanan bu sahilde, şeyhülislam, Rumeli kazaskeri, reisülküttab,
hekimbaşı gibi devlet ricalinin, birkaç nesil aynı
ailenin elinde kalmış ya da kalacak olan 40 kadar
sahilsaray ile bahçelerinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Kuruçeşme: Ortaköy'den Defterdarburnu ile;
Arnavutköy'den Sarrafburnu ve Çorlulu Ali Paşa Yalısı
(bugünkü Robert Lisesi girişi) ile ayrılan sahil
boyunca ve arkasındaki sarp kayalık tepelerde yer alır.
Semt sakinleri, koruları ve bol akar suları yüzünden,
eski isminin Koruçeşme olduğunu iddia ederler. Tarih
boyunca yeşil koruları ile anılan Kuruçeşme gravürlerde
de böylece resmedilmiştir. Başvekâlet arşivinde Asâkir-i
Mansure teşkilatı zamanında sayıları 28 olarak
tespit edilen bahçeler arasında adı sayılmaktadır.
Sultanlara ve zamanın yüksek rütbeli kişilerine ait
olan sahilhane ve köşk bahçelerine çok önem verilmiş,
hatta zaman zaman Avrupa'dan bahçıvanlar getirtilerek
bahçeler düzenletilmiştir.
Ortaköy: Ortaköy'ün tarihinden gelen en önemli özelliği
farklı kültürlerden Türk, Rum, Ermeni ve Yahudi
topluluklarının ve farklı inançların bir arada
dostluk içinde yaşamasıdır ve bu özellik günümüze
kadar gelmiştir. Ortaköy'e bugünkü çehre ve özelliğini
kazandıran, iskelenin arkasındaki Ortaköy Meydanı'nın
en belirgin ve egemen mimari öğesi Ortaköy Camii'dir.
Mehmed Ağa tarafından 18. yy'ın başlarında yaptırılan
cami, Abdülmecid tarafından tamamen yıktırılarak
denize uzanan rıhtım üzerine 1854-1856 yıllarında
Mimar Nigoğos Balyan'a yeniden yaptırılmıştır.
Ortaköy Meydan ve çevresi, sanat atölyeleri,
kahveler, bar ve lokantalar, pazar günleri açılan elişi,
antika ve sanat pazarıyla, gece gündüz canlı bir
buluşma merkezidir.
Yıldız: Yıldız'ın sınırlarını kuzeyde
Barbaros Bulvarı'ndan ayrılan Beşiktaş-Boğaziçi Köprüsü
bağlantı yolu ve aynı noktadan ayrılarak güneydoğuya
yönelen Palanga Caddesi, kuzeybatıda Emirhan Caddesi,
batıda Ihlamur ve Dikilitaş semtleri, doğuda Yıldız
Parkı, güneybatıda Abbasağa Mahallesi, güneyde
Serencebey Yokuşu ve güneydoğuda Çırağan
semtleriyle çizmek olanaklıdır. Bu sınırlar içinde
Yıldız Sarayı ve Yıldız Parkı en geniş yeri
tutar. Yerleşme bölgesi Barbaros Bulvarı'nın batısında
kalan Ihlamur-Yıldız Caddesi ve Yıldız Posta Caddesi
çevresidir. Güneyde, ayrı küçük bir semt olarak
bilinen Serencebey Yokuşu çevresini de semtin geniş sınırları
içinde saymak mümkündür. Saray ve semt bu bölgedeki
tepelerden Beşiktaş ve Ortaköy'e doğru inen, tümüyle
koruluk yamaçlar üzerinde kurulmuştur.
Beşiktaş Belediyesi:
İletişim Merkezi
Telefon: 0212 444 44 55
Faks: 0212 274 89 01
Web Site: e-posta:
|