Çin Tarih, Kültür ve Medeniyet

Çin’in son iki bin yıllık tarihi incelendiğinde, bugün tüm Çinli vatansever¬leri rahatsız eden büyük bir paradoks içermektedir. Avrupa ile kıyaslandığında, on birinci ve on ikinci yüzyılların Çin’i, medeniyetin pek çok alanında çok ileride olan bir öncüyken, on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda Çin çok geride kalmıştır. Francis Bacon, 1620 civarında dünyanın matbaa, barut ve mıknatıs tarafından dö¬nüştürüldüğünü söylediğinde, bunların üçünün de ilk olarak Çin’de ortaya çıktığı gerçeğine atıfta bulunmamıştır. Ancak günümüzde, MS 1200’lerdeki Çin’in genel olarak Avrupa’dan daha ileri olduğu kabul edilmektedir. Peki Çin neden ve nasıl geri kalmıştır? Dünyanın başlıca halkları arasında olan Çinliler, neden modernlik yolunda geç kalmışlardır? Eğer Çin ve Avrupa’daki yaşam koşulları ve kolaylıkları, on sekizinci yüzyıl gibi yakın bir tarihte genel olarak kıyaslanabilir düzeydeyse, Çin nasıl sanayileşmede Avrupa’yı takip etmekte bu denli başarısız olmuştur? Böy¬lesi büyük bir sorunun tek bir nedene dayanan cevabı yoktur.