Zamanın Olmadığı Bir Evren

Bilindiği üzere dönemin ruhu kendisine en uygun zemini kuantum mekaniğinde bulmuştu. Ulusların savaşında yanlış tarafı fakat fizik savaşlarında kazanan takımı seçen Heisenberg’in karşısında Gödel ve Einstein muhalif olarak tek kalmışlardı. Heisenberg pozitivizm ekolünü savunuyordu, kuantum fiziğinde akıl hocası olan Danimarkalı fizikçi Niels Bohr’a baş kaldırarak Kopenhag yorumundan yana duruyordu. Einstein’ın özel izafiyetindeki basit bir sezgisel ilke (bilinebileceklerin sınırları üzerinden gerçekliğin doğasına dair çıkarımlarda bulunmak) Heisenberg için dini bir inanış hâline gelmişti. Gödel ve Einstein’ın bu dine mensup olmak gibi bir niyetleri yoktu. Yine de Gödel’in kuramında Heisenberg’in belirsizlik ilkesinin yansımalarının görüldüğünü iddia edenler olmuştu. Gödel bunlardan biri değildi. Kendisi de kuantum mekaniğinin öncülerinden biri olan Einstein, Almanya’daki Heisenberg’i tanıyordu ve ona ilham kaynağı olmuştu. Einstein Heisenberg‘in henüz meşhur olmadığı 1911 yılında Prag’da meslektaşı Philipp Frank’a çalışma odasının altındaki akıl hastanesine işaret ederek şöyle demişti: “işte burada kuantum kuramıyla ilgilenmeyen akıl hastalarını görüyorsun.” Einstein’a göre halihazırda kötü olan bir durum Heisenberg’ten sonra iyice içinden çıkılmaz bir hâl almıştı. Heisenberg ilk karşılaşmalarının birinde Einstein’ın kuantum mekaniğiyle alakalı çektiği nutuk karşısında savunma minvalinde şunları söylemişti: “[Yaklaşımımda] aslında onun da özel izafiyet kuramının temeline yerleştirdiği aynı felsefeyi kullandığımı söyleyerek itiraz ettiğimde bana sadece ‘Belki geçmişte ben de bu felsefeyi kullandım, hatta yazdım da ama her halükarda bu bir saçmalıktan ibaret’ dedi.